[ಸಂಪಾದಕೀಯ್ - 43]  ಝುಜ್ - ಫಾಯ್ದೊ ಆನಿ ಲುಕ್ಸಾಣ್

ಹ್ಯಾ ಸಂಸಾರಾಂತ್ ’ಝುಜ್’ ನವೆಂ ನ್ಹಯ್. ಇತಿಹಾಸಾಚಿಂ ಪಾನಾಂ ಪರ್ತಿಲ್ಯಾರ್ ಕಳ್ತಾ, ಮನಿಸ್ ಜೆದ್ನಾ ಸಂಸಾರಾಂತ್ ಜಿಯೆಂವ್ಕ್ ಲಾಗ್ಲೊ, ತೆದ್ನಾಂಚ್ ’ಝುಜಾಚಿ’ ಸುರ್ವಾತ್ ಜಾಲಿ. ಸಂಸಾರಾಂತ್ ಜಿಯೆತೆಲ್ಯಾ ಜೀವಿಂ ಪಯ್ಕಿಂತ್ ಮನಿಸ್ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಪುಣ್ ’ಝುಜ್’ ಮಾಂಡುನ್ ಹಾಡ್ಚ್ಯಾಂತ್ ಮಾತ್ರ್ ಫಕತ್ ’ಮನಿಸ್ ಮಾತ್ರ್’ ಕಾರಣ್. ಆನಿ ಹ್ಯಾ ಅನಿಷ್ಟ್ ಮನ್ಶಾಚ್ಯಾ ಕೃತ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಕ್ಸ್ ದಿತಾತ್ ನಂಯೊ-ಗುಡೆ-ದೊಂಗೊರ್-ದರ್ಯಾ-ಮೊಳೊಬ್. ಖಂಚೇಂಯ್ ಝುಜ್ ಕೊಣಾಕ್ ಕಿತ್ಲೆಂ ಬರೆಂ ಜಾಂವ್ಕ್ ಸಕ್ಲಾಂ ತೆಂ ಕೊಣೆಂಯ್ ನಖ್ಖೆಂ ಸಾಂಗೊಂಕ್ ಸಾಧ್ಯ್ ನಾ ಪುಣ್ ಸರ್ವಾಂತ್ ಲುಕ್ಸಾಣ್ ಜಾಲಾಂ ತರ್ ತೆಂ ’ಮನ್ಶಾಪಣಾಕ್’ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಸರ್ವಾಂನಿ ಸಮ್ಜಲ್ಲೆಂ ಸತ್. ಝುಜಾಂಕ್ ಲಾಗೊನ್ ಭೌಗೋಳಿಕ್ ತುಟಾಪ್/ಜೊಡಾಪ್ ಜಾಲಾಂ, ವ್ಹಾಳ್ಚ್ಯಾ ಉದ್ಕಾಕ್, ಧರ್ತೆಚ್ಯಾ ಮಾತಿಯೆಕ್, ಆಮಿ ಸೆಂವ್ಚ್ಯಾ ವಾರ್‍ಯಾಕ್ ಸಯ್ತ್ ವಾಂಟೆ ಜಾಲ್ಯಾತ್ ಮ್ಹಣ್ತಚ್ ’ಮನ್ಶಾಪಣ್’ ಕೊಣಾಕ್ ಪಡೊನ್ ಗೆಲಾಂ?

ಪಾಟ್ಲಿಂ ಶೆಂಬೊರ್ ವರ್ಸಾಂಚೊ ಇತಿಹಾಸ್ ಪಳೆಲೊ ತರ್ ಆಮ್ಕಾಂ ಮನಿಸ್, ಕುಟಮ್, ಸಮಾಜ್ ಕಶಿ ಬದಲ್ತಾ (Change), ಸ್ಥಿಥ್ಯಂತರ್ (Transition) ಆನಿ ರೂಪಾಂತರ್ (Transform)ಜಾತಾ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಮೊಟ್ವ್ಯಾ ಸಮ್ಜೊಂಚೆಂ ತರ್;

ರೆಡಿಯೊ ಕಾಳ್ (1920-1950): ಎಕಾ ವಾಟೆಚೊ (ಫಕತ್ ಆಯ್ಕೊಂಚೊ) ಪ್ರಸಾರ್ ಪುಣ್ ಭೋವ್ ಚಡ್ ಪಾತ್ಯೆಣಿ ಆಸ್ಲೆಂ ಮಾಧ್ಯಮ್. ವೀಜ್ ಸಕತ್ ನಾಸ್ಚಿಂ ಸಯ್ತ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸೆಲ್ಲಾಂ ವ್ಹಾಪಾರ್ನ್ ಲ್ಹಾ-ಲ್ಹಾನ್ ರೇಡಿಯೊ ಚಡ್ತಾವಾಂಚ್ಯಾ ಘರಾಂನಿ ಆಸ್ತಾಲೊ ಆನಿ ತ್ಯಾ ರೇಡಿಯೊಂತ್ ಮಾಹೆತ್ ಲೊಕಾಕ್ ಲಾಭ್ಚಿ ಪ್ರಮುಕ್ ವಾಟ್ ಜಾತಾಲಿ. ಜಾಂವ್ ಭಾತ್ಮಿ, ಕಮೆಂಟ್ರಿ, ಸಂವಾದ್, ವಾ ಸಂಗೀತ್ ಅಶೆಂ ಭಾಸ್/ಸಂಸ್ಕೃತಿಕ್ ಲಗ್ತಿ ಜಾಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ್ ಮಾಹೆತ್ ರೆಡಿಯೊಚೆರ್ ಲಾಭ್ತಾಲಿ. ಟೆಲಿಗ್ರಾಮಾಂ, ಆನಿ ತಪ್ಪಾಲ್ ಸಂಪರ್ಕಾಚಿಂ ಪ್ರಮುಕ್ ಮಾಧ್ಯಮಾಂ ಜಾವ್ನಾಸ್ಲಿಂ.

ಟಿವಿಚೊ ಕಾಳ್ (1950-1990): ದಾಕವ್ಪಾಚೊ ಕಾಳ್ (ಆಯ್ಕೊವ್ಪ್ ತಶೆಂಚ್ ಪಳೆವ್ಪ್), ದೆಕುನ್ ಜಾಹಿರಾತಾಂ ವಿಸ್ತಾರ್ಲಿಂ. ಪಳೆಲ್ಲೆಂಚ್ ಪಾತ್ಯೆಂವ್ಚೆಂ (Seeing is believing) ಧ್ಯೇಯಾಖಾಲ್ ಫಟಿಂನಿ ಸತಾಚೆಂ ರೂಪ್ ಘೆಂವ್ಚೆಂ ಸಾಧ್ಯ್ ಜಾಲೆಂ. ಟಿವಿಂನಿ ಯೆಂವ್ಚಿಂ ದಿಸಾಳಿಂ ಕಾರ್ಯಿಂ ಎಕಾ ಕುಟ್ಮಿಕ್ ಭಾಂದಾಕ್ ಸಯ್ತ್ ಎಕ್ವಟಿತ್ ಜಾವ್ನ್ ಜಿಯೆಂವ್ಕ್ ಪ್ರೇರಣ್ ದಿತಾಲಿಂ. ಜಶೆಂ ಎಕಾಚ್ ವೆಳಾರ್ ಸರ್ವಾಂನಿ ಘರ್ಚ್ಯಾ ಹೊಲಾಂತ್ ಜಮ್ಚೆಂ, ಟೀವಿಚೆರ್ ಪ್ರಸಾರ್ ಜಾಂವ್ಚಿಂ ಕಾರ್ಯಿಂ; ಜಾಂವ್ ಸೀರಿಯಲಾಂ, ವಾ ಫಿಲ್ಮಾಂ ವಾ ಭಾತ್ಮಿ ವಾ ಹೆರ್ ಮನರಂಜನಾಂ ಸರ್ವಾಂನಿ ಎಕಾ ನಮ್ಯಾರ್ಲೆಲ್ಯಾ ವೆಳಾರ್ ಎಕಾ ಜಾಗ್ಯಾರ್ ಬೊಸೊನ್ ಪಳೆಂವ್ಚಿ ಸವಯ್ ಕೆಲಿ. ದೆಕುನ್ ಕುಟ್ಮಿಕ್ ಭಾಂದ್, ಸಾಂಗಾತಾ ದೆವಾಚೆಂ ಮಾಗ್ಣೆಂ/ಆರಾಧನ್, ಸಾಂಗಾತಾ ಬೊಸೊನ್ ಜೆಂವ್ಚೆಂ ಆನಿ ಎಕಾಮೆಕಾ ಸಂವಾದ್ ಚಲಂವ್ಚೆಂ ಹ್ಯಾ ಕಾಳಾಚೆಂ ಮುಖೆಲ್ ಹಾತೆರ್ ಜಾಲೆಂ.

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (ಡಿಜಿಟಲ್) ಕಾಳ್ (1990-2010): ದೋನ್ ವಾಟೆಂನಿ ಪ್ರಸಾರ್ ಸುರು ಜಾಲೊ. ಮಾಹೆತ್ ಸಲೀಸಾಯೆನ್ ಎಕಾಮೆಕಾ ಪಾಚಾರುಂಕ್ ಸಲೀಸ್ ಜಾಲೆಂ. ಹಳ್ತಾರ್ ಸಂಸ್ಥ್ಯಾಂಚೊ ಅಧಿಕಾರ್ ವೆಕ್ತಿಂಕ್ ಲಾಭೊಂಕ್ ಆವ್ಕಾಸ್ ಮೆಳ್ಳೊ. ಇಮೇಯ್ಲಾಂನಿ ತಪ್ಪಾಲಾಚೆರ್ ಧಾಡ್ ಘಾಲಿ, ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್, ಮೊಬಾಯ್ಲಾನ್ ಟಿವಿಂಚೆಂ ಸ್ಥಾನ್ ಹಳ್ತಾರ್ ಘೆಂವ್ಕ್ ಧರ್ಲೆಂ. ಕುಟ್ಮಿಕ್ ಭಾಂದಾಚೆರ್ ಸಯ್ತ್ ಹಾಚೊ ಪ್ರಭಾವ್ ಪಡ್ಲೊ. ಎಕಾಮೆಕಾ ಸಂಪರ್ಕ್ ಕರುಂಕ್ ಜಾಯ್ತ್ಯೊ ವಾಟೊ ಉದೆಲ್ಯೊ; ಜಶೆಂ ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಆನಿ ಹೆರ್ ಮಾಧ್ಯಮ್. ಇಂಟರ್‌ನೆಟಾರ್ ಸಂಕೇತ್‍ಸ್ಥಳ್ (Website) ಮಾಹೆತೆಚೆಂ ಕೇಂದ್ರ್ ಜಾಂವ್ಕ್ ಸಕ್ಲೆಂ. ಚಡ್ತಾವಾಂಕ್ ಗೂಗಲ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಮಾಹೆತೆ ಸೊಧ್ಪಾಚಿ ವಾಟ್ ಜಾಲಿ.

ಸಮಾಜಿಕ್ ಮಾಧ್ಯಮಾಂಚೊ ಕಾಳ್ (2010-2020): ಕೊಣೆಂಯ್ ಕಿತೆಂಚ್ ಪ್ರಸಾರ್ ಕರುಂಕ್ ಸಲೀಸ್ ಜಾಲೆಂ ದೆಕುನ್ ಸತ್ ವೆಕ್ತಿನಿಷ್ಟ್(Subjective) ಜಾಲೆಂ ಶಿವಾಯ್ ವಸ್ತುನಿಶ್ಟ್ (Objective). ಜಿವಿತ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ದಾಕವ್ಪಾಚೆಂ ಜಾಲೆಂ, ಮನ್ಶಾ ಭಾಂದ್ ಸಯ್ತ್ ದಾಕವ್ಪಾಚೆ ಜಾಲೆ. ಮನಿಸ್ ಅಪ್ಣಾಕ್ ದೋನ್ ಸಂಸಾರಾಂನಿ ಜಿಯೆಂವ್ಕ್ ಸವಯ್ ಕರ್ಚೆಂ ಅನಿವಾರ್ಯ್ ಜಾಲೆಂ. ಏಕ್ ಸಂಸಾರ್ ಅಪ್ಣಾಕ್ (ಲಿಪಂವ್ಕ್) ತರ್ ದುಸ್ರೊ ಸಂಸಾರ್ ಹೆರಾಂಕ್ (ದಾಕಂವ್ಕ್). ಹಾಂಗಾಸರ್ ಮಾಹೆತೆಕ್ ಸಯ್ತ್ ಅಪ್ಣಾಕ್ ಜಾಯ್ ತಶೆಂ ಗಳ್ಸುಂಕ್ ಸಕ್ಚೆಚ್ ಮಿರಂವ್ಕ್ ಸಕ್ಲೆ.

ಪ್ರಚಾರ್ (ಪ್ರೊಪಗಾಂಡಾ)/ಮಾಹೆತೆ-ಝುಜಾಚೊ ಕಾಳ್ (2020-): ಫಟಿಂನಿ ಸತಾಕ್ ಅಪ್ಣಾಕ್ ಜಾಯ್ ಜಾಲ್ಲೆಪರಿಂ ಜೊಡುಂಕ್/ಮೊಡುಂಕ್ ಸಲೀಸ್ ಜಾಲೆಂ. ಫಟ್ಕಿರಿಂ ಸತಾಂ, ಫಟ್ಕಿರೊ ಇತಿಹಾಸ್ ರಚನ್, ಧೃವೀಕರಣ್ (Polarization) ಸದಾಂಚೆಂ ಜಾಲೆಂ. ಆತಾಂ ಕೃತಿಮ್ ಭುಧ್ವಂತ್ಕಾಯ್ (Artificial Intelligence), ಬೊಟ್ಸ್ (Bots) ವ್ಹಾಪಾರ್ನ್ ಮಾನಸಿಕ್ ಲಕ್ಷೀಯ್‌ಕರಣ್ (Psychological targeting) ಸುರು ಜಾಲೆಂ. ನವಿಂ ಪುಸ್ತಕಾಂ, ನವಿಂ ಫಿಲ್ಮಾಂ ಯೆಂವ್ಕ್ ಲಾಗ್ಲಿಂ. ಆಧ್ಲಿಂ ಮಾಧ್ಯಮಾಂ ಸಯ್ತ್ ಹ್ಯಾಚ್ ಪ್ರಚಾರಾಂತ್ ವಾಂಟೆಲಿ/ಭಾಗಿದಾರ್ ಜಾಲಿಂ. ಫೇಕ್ ನ್ಯೂಸ್ ವಿಸ್ತಾರುನ್ ಆಯಿಲ್ಲ್ಯಾ ಮಾಧ್ಯಮಾಂನಿ ’ಸತ್’ ಸೊಧುಂಕ್ ಆಸ್ಚ್ಯೊ ಅಶೀರ್ ವಾಟೊ ಲೆಗೂನ್ ಅಶೀರ್ ಜಾಯ್ತ್ ಗೆಲ್ಯೊ.

ಪೂಣ್ ಹ್ಯಾ ಸರ್ವಾಂಚೆಂ ಮುಳಾವೆಂ ಕಾರಣ್ ಕಸಲೆಂ? ಭೋವ್ ಸೊಂಪೆಂ ಕಾರಣ್ ತೆಂ. ಪರತ್ ಇತಿಹಾಸಾಚ್ಯಾ ಪಾನಾಂತ್ಲ್ಯಾ ವೆವೆಗ್ಳ್ಯಾ ಝುಜಾಂಚ್ಯಾ ಕಾರಣಾಂಕ್ ಸೊಧ್ಲೆಂ ತರ್ ಗಮ್ತಾ; ಮನ್ಶಾಚೊ ಸ್ವಾರ್ಥ್/ಅಬ್ಲೇಸ್.

ಆಯ್ಚ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್ ಜಾಗತಿಕ್ ಸ್ಥರಾಚೆರ್ ಸಯ್ತ್ ದರೇಕ್ ಮನಿಸ್ ಎಕಾ ನಾ ಎಕಾ ರಿತಿಚೆಂ ಝುಜ್ ಝುಜೊನ್ ಆಸಾ. ಜಾಂವ್ ತೆಂ ಝುಜ್ ಹೆರಾಂಸವೆಂ ವಾ ಅಪ್ಣಾಥಂಯ್; ಅಪ್ಲ್ಯಾ ಚಿಂತ್ಪಾ/ಸಿದ್ದಾಂತಾಂಸವೆಂ. ಪುಣ್ ಮುಳಾವೆಂ ಕಾರಣ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣ್ (Root cause analysis) ಕೆಲೆಂ ತರ್ ಗಮ್ತಾ: ಹೆರಾಂಚ್ಯೊ ಚುಕಿ ಸೊಧುಂಕ್ ಘಾಲ್ಚಿ ಮಿನತ್ ಜರ್ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಚುಕಿಂಚೆರ್ ಘಾಲಿ ತರ್, ಆಮ್ಚಿ ಶ್ಯಾಥಿ/ಸಕತ್ ದಾಕಂವ್ಚ್ಯಾಕ್ ಘಾಲ್ಚಿ ಮಿನತ್ ಜರ್ ಆಮ್ಚಿ ಅಸ್ಕತ್ಕಾಯ್ ಒಳ್ಕೊನ್ ಘೆಂವ್ಕ್ ಘಾಲಿ ತರ್, ಸಂಸಾರಾಂತ್ ’ಝುಜ್’ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂಚ್ ಆಸ್ತೆಂ ನಾ.

ಸಮಾಜಿಕ್ ಜೀವಿ ಜಾವ್ನಾಸ್ಲೊ ಮನಿಸ್ ಖರೆಂಪಣಿಂ ಆಜ್ ಎಕ್ಲೊಚ್ ಜಿಯೆತಾ. ಆಸೊಂಕ್/ದಾಕಂವ್ಕ್ ತಾಕಾ ಸರ್ವ್ ಆಸಾ; ಕುಟಮ್ ಆಸಾ, ಸಂಬಂಧ್ ಆಸಾತ್ ಪುಣ್ ಖೊಲಾಯೆನ್ ಪಳೆಲ್ಯಾರ್ ಭಿತರ್ಲೆ ಭಿತರ್ ಪೊಕೊಳ್ ಜಾತೆಚ್ ಆಸಾ. ಸಂಬಂಧ್ ಆಸಾ ಪುಣ್ ಭಾಂದವ್‌ಪಣ್ ನಾ. ಕುಟಮ್ ಆಸಾ ಪುಣ್ ಭಾಂದ್ ನಾ. ಸರ್ವಾಂಚ್ಯಾಕೀ ಪಯ್ಲೆಂ ’ಸೊಡ್‌ದೊಡ್ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ನಾ’ ಆನಿ ಕೊಸೊಳ್ನ್ ವೆಚ್ಯಾ ಸರ್ವ್ ಭಾಂದಾಚೆಂ ಮುಳಾವೆಂ ಕಾರಣ್ ಹೆಂಚ್.

ಅಮೆರಿಕಾ ಕ್ರಿಸ್ತಾಚೊ ಪಾಟ್ಲಾವ್ ಕರ್ಚೊ ದೇಶ್, ಇರಾನ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ದೇಶ್. ಅಶೆಂ ಪಳೆಲ್ಯಾರ್ ದೊನ್‌ಯೀ ಧರ್ಮಾಂತ್ ಹೆ ದೀಸ್ ಸ್ವ-ಅವಲೋಕನ್ ಕರ್ಚೊ. ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವಾಂಕ್ ಕರೆಜ್ಮ್ ತರ್ ಮುಸ್ಲಿಮಾಂಕ್ ರಮ್ಜಾನ್. ಕೊಣಾಕ್ ಝುಜ್ ಜಾಯ್ನಾಶೆಂ ಕರ್ಚೊಚ್ ಧರ್ಮ್ ತರ್ ಕೊಣಾಚೊ ಧರ್ಮ್‌ಚ್ ಝುಜ್ ಉಭ್ಜಂವ್ಚೊ. ಪೂಣ್ ಹ್ಯಾ ಸರ್ವ್ ಝುಜಾಂನಿ ಚಡ್ ಆನಿ ಚಡ್ ದೂಕ್ ಭೊಗ್ಚಿ ಅಮಾಯಕಾಂನಿ, ಭುರ್ಗ್ಯಾಂನಿ, ಗರೀಬಾಂನಿ. ಪೂಣ್ ತಾಂಚೊ ಅಸ್ಕತ್ ತಾಳೊ ಹ್ಯಾ ಝುಜಾಂಚ್ಯಾ ಬಾಂಬ್-ಬ್ಲಾಸ್ಟಾಚ್ಯಾ ಆವಾಜಾಂತ್ ಆಯ್ಕತಲೊ ತರ್‌ಯೀ ಕೊಣ್?

- ವಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಡ್ರಸ್  [ಮಾರ್ಚ್, 2026]